Dane techniczne marmuru i normy badań

Właściwości marmuru decydujące o przydatności do danego zastosowania to gęstość i porowatość, nasiąkliwość, wytrzymałość na zginanie i ściskanie, odporność na poślizg, zachowanie podczas zamrażania oraz tolerancje wymiarowe. Każdą z nich mierzy się według wskazanej metody badawczej EN, a nie określa przymiotnikiem dostawcy. Proś o raport dla dostarczanej partii, a nie o „wartość typową” z katalogu, ponieważ kamień naturalny różni się między blokami, a to konkretna partia trafia na budowę.

Które właściwości techniczne marmuru mają znaczenie w poszczególnych zastosowaniach?

Różne zastosowania obciążają kamień w odmienny sposób, dlatego najważniejsza właściwość wynika z przeznaczenia, a nie z abstrakcyjnych cech materiału.

• Posadzki przenoszą ruch pieszy i kołowy oraz są czyszczone środkami chemicznymi. Najważniejsze są odporność na poślizg i nasiąkliwość; wytrzymałość na zginanie ma znaczenie w przypadku wielkoformatowych płytek podpartych na nieciągłym podłożu. Kontekst specyfikacji opisano na stronie posadzek marmurowych.


• Schody przenoszą obciążenie skupione na noskach i krawędziach, a stopnicę nacina się przy zaokrąglonej krawędzi. Największe znaczenie mają wytrzymałość na zginanie i tolerancja wymiarowa, a w budynkach publicznych tuż za nimi plasuje się odporność na poślizg. Strona schodów opisuje szczegóły obróbki.


• Okładziny ścienne i sufitowe są utrzymywane przez klej lub kotwy mechaniczne, dlatego płyta musi mieć odpowiednią wytrzymałość na zginanie i zdrową tylną powierzchnię, a masa na metr kwadratowy wpływa na dobór kotew. Zobacz okładziny ścienne.


• Blaty są regularnie narażone na wodę, kwasy i wysoką temperaturę. Nasiąkliwość i porowatość wpływają na podatność na plamy; tolerancja grubości i płaskość decydują o domknięciu spoin. Strona blatów omawia właściwości materiału.


• Zastosowania zewnętrzne wiążą się z cyklami zamarzania i rozmarzania oraz plamami od wody opadowej. Należy łącznie analizować mrozoodporność i nasiąkliwość; wykończenie również wpływa na proces starzenia kamienia.

Mapa norm badawczych

Tabela stanowi praktyczną mapę: właściwość, norma badawcza, znaczenie wyniku, zastosowanie, w którym ma on największy wpływ, oraz pole do sprawdzenia w raporcie.

Blok faktograficzny do cytowania: EN 1469 obejmuje płyty na okładziny ścienne i sufitowe, a EN 12058 — płyty płaskie na posadzki i schody, w tym cokoły; żadna z tych norm nie obejmuje montażu. Norma produktowa określa wymagania wobec towaru, ale nie sposób jego mocowania do ściany.

Przed wpisaniem normy do klauzuli zawsze potwierdź aktualne wydanie: normy są aktualizowane, a niektóre wycofywane; krajowe wdrożenie EN może mieć inny rok wydania. W projektach na rynku USA specyfikacją odniesienia jest ASTM C503. Kontekst porównawczy można znaleźć w zestawieniu z innymi kamieniami wymiarowymi.

Czym różnią się normy produktowe od metod badawczych?

Te dwa pojęcia są często mylone, a rozróżnienie decyduje o tym, co raport rzeczywiście może udowodnić.

Metoda badawcza — na przykład EN 1936, EN 13755, EN 12372, EN 1926 lub EN 14231 — opisuje przygotowanie próbki i sposób pomiaru konkretnej właściwości. Wynikiem jest wartość liczbowa powiązana z daną próbką i datą badania. Metoda nie określa, czy wynik jest wystarczający; tę ocenę zawiera specyfikacja.

Norma produktowa — EN 1469 dla płyt okładzinowych, EN 12058 dla płyt posadzkowych i schodowych, EN 12057 dla płytek modułowych — określa wymagania wobec dostarczanego towaru: tolerancje, oznakowanie, towarzyszące dokumenty i przywoływane wyniki badań. Może wymagać badań według określonych metod, ale niekoniecznie ustala własne kryterium zaliczenia.

Zapis „płyty zgodne z EN 1469” jest więc niekompletny, jeśli nie wskazuje także sprawdzanych właściwości i kryteriów akceptacji. Z kolei „badanie według EN 13755, wynik zapisany dla każdej partii” można zweryfikować, nawet jeśli sam limit podano w innym miejscu dokumentu. Zastosowanie różnych wydań norm pogłębia problem: raport według wycofanego wydania i zapytanie ofertowe powołujące aktualne wydanie będą sprzeczne na papierze, nawet jeśli kamień jest prawidłowy.

Jak odczytywać raport z badań marmuru?

Raport jest użyteczny tylko w takim stopniu, w jakim opisano jego metadane. Przed akceptacją sprawdź następujące pola:

Ostatni wiersz jest źródłem większej liczby sporów niż pozostałe razem: wykończenie zmienia powierzchnię poddaną badaniu, a raport dotyczący powierzchni polerowanej nie rozstrzyga kwestii dotyczących powierzchni matowej. Strona kontroli jakości i reklamacji pokazuje, jak te same dane wykorzystuje się przy kontroli dostawy po przybyciu.

Dlaczego opublikowane „wartości typowe” nie są gwarancją?

Wartość typowa to średnia z wcześniejszej produkcji, a od gwarancji dzielą ją trzy kwestie. Kamień naturalny różni się wewnątrz jednego bloku, między blokami z tego samego kamieniołomu i między jego warstwami; wartość typowa nie wskazuje, z którego źródła pochodzi zamawiany materiał. Warstwa kamieniołomu zmienia się z czasem, więc wartość opublikowana przed laty może opisywać kamień, który nie jest już wydobywany. Wreszcie wartość typowa nie jest przypisana do konkretnej partii, dlatego nawet jeśli była prawidłowa w chwili publikacji, nie stanowi zobowiązania dotyczącego przesyłki, która ma dotrzeć.

Nie oznacza to, że wartości typowe są bezużyteczne: pomagają na wczesnym etapie projektowania, przy porównywaniu grup kamieni i przy wstępnych założeniach wymiarowych. Błędem jest wpisywanie ich do umowy tak, jakby były wynikami badań. Jeśli dana wartość ma znaczenie, poproś o pomiar dla dostarczanej partii i określ kryterium akceptacji zgodnie z warunkami opisanymi w poradniku kupującego.

Zamawianie raportów dla każdej partii i zastosowania

Większość ryzyk można ograniczyć dwoma nawykami. Po pierwsze, zamawiaj raporty dla każdej partii, a nie raz dla całego produktu: partia jest jednostką wysyłki, kontroli inspektora i ewentualnej reklamacji. Po drugie, dobieraj zestaw raportów do zastosowania — zamówienie na posadzkę wymaga wyników odporności na poślizg i nasiąkliwości istotnych dla lobby; w przypadku okładziny zewnętrznej najpierw należy sprawdzić zachowanie podczas zamarzania i wytrzymałość na zginanie.

W przypadku bloków kupowanych do dalszej obróbki istotne jest powiązanie przyszłych raportów płyt z konkretną partią. Warto zatem wpisać numer bloku do zamówienia i wymagać jego umieszczenia na etykietach skrzyń. Strona porównania bloków, płyt i płytek wyjaśnia, na którym etapie łańcucha należy przeprowadzać poszczególne kontrole.

Tolerancje wymiarowe: problem, którego nie rozwiąże żaden wynik wytrzymałości

Raporty dotyczące wytrzymałości i nasiąkliwości nie mówią, czy elementy będą pasować. To na tolerancjach wymiarowych wygrywa się lub traci budżet montażowy. Tolerancja grubości decyduje, czy płytki z dwóch skrzyń można ułożyć równo, bez szlifowania; płaskość wskazuje, czy duża płyta zamknie spoinę, czy będzie się chwiać; tolerancje długości i szerokości oraz kąty prostoliniowe decydują, czy linie spoin pozostaną proste na całej posadzce; na schodach powtarzalność grubości stopnic i profilu nosków rozstrzyga, czy bieg wygląda jak jedna całość, czy zbiór różnych elementów.

Kontroluje się je inaczej niż wytrzymałość. Nie łamie się próbki: technik mierzy grubość suwmiarką lub przyrządem pomiarowym w określonych punktach, płaskość sprawdza łatą lub pomiarem powierzchni, a kąty — przy narożnikach. Normy produktowe — EN 12058 dla płyt posadzkowych i schodowych, EN 12057 dla płytek modułowych oraz EN 1469 dla płyt okładzinowych — określają obowiązki dotyczące oznakowania i tolerancji dostarczanego towaru. Akceptowaną klasę tolerancji należy więc określić w zamówieniu przez wskazanie normy i jej wydania, zamiast używać zwrotu „tolerancja handlowa”, który w każdym zakładzie oznacza coś innego.

Pomagają dwie praktyczne zasady. Zapytaj, w których punktach element jest mierzony i jaka część dostawy podlega kontroli; tolerancja określona dla jednej krawędzi jednej próbki nie opisuje zawartości całej skrzyni. Pamiętaj też, że problemy z tolerancjami ujawniają się podczas montażu, długo po sporządzeniu raportu wytrzymałości. Żaden wynik badania wytrzymałości na zginanie nie sprawi, że płyta będzie płaska. Przy posadzce klejonej na dużej powierzchni jednolita grubość może mieć większe znaczenie niż niewielka poprawa wyniku wytrzymałości. Z tego powodu strona o wykończeniach omawia łącznie powierzchnię i wymiary.

Zapisy specyfikacji do przetargów

Zapisy odporne na spory są zwykle proste, konkretne i pozbawione wartości, których nikt nie zmierzył. Przykłady sformułowane prostym językiem:

• „Dostawca dostarczy raporty z badań dla dostarczanej partii zgodnie z aktualnymi wydaniami EN 13755 i EN 12372; raporty będą wskazywać laboratorium, datę i pochodzenie próbki”.


• „Raporty będą identyfikować kamień nazwą handlową wskazaną w niniejszej umowie oraz podawać oznaczenie kamieniołomu lub bloku”.


• „Jeżeli w dokumentacji przetargowej podano wartość typową, należy ją oznaczyć jako orientacyjną i nie stosować jako kryterium odbioru”.


• „Odbiór będzie oceniany względem zatwierdzonej próbki referencyjnej wskazanej w załączniku do umowy”.


• „Norma produktowa mająca zastosowanie do płyt będzie wskazana w specyfikacji wraz z rokiem wydania”.

Częste błędy

• Użycie raportu dla wykończenia polerowanego przy zamówieniu szlifowanym. Badana powierzchnia nie odpowiada powierzchni dostarczonego towaru.
• Badanie kamienia z innego kamieniołomu. Ta sama nazwa handlowa, inna warstwa; raport jest autentyczny, ale nadal nie dotyczy zamówionego materiału.
• Łączenie różnych wydań norm. Przetarg odwołuje się do jednego roku, raport do innego; niezgodność zostaje wykryta podczas oceny, a nie w kamieniołomie.
• Akceptowanie strony katalogowej zamiast raportu. Wartości typowe zapewniają kontekst, ale nie są dowodem dotyczącym partii.
• Sprawdzanie wyłącznie głównej wartości. Najpierw zapoznaj się z liczbą próbek, ich kondycjonowaniem i pochodzeniem; dopiero potem analizuj wynik.
• Pominięcie tolerancji wymiarowych. Grubość i płaskość decydują o montażu, a później nie da się naprawić ich wynikiem badania wytrzymałości.

Najczęściej zadawane pytania

Która norma dotyczy płyt marmurowych na posadzki?

EN 12058 jest normą produktową dla płaskich płyt z kamienia naturalnego używanych jako elementy posadzek i schodów, w tym cokołów, do zastosowań wewnętrznych i zewnętrznych. Ponieważ jest to norma produktowa, należy ją połączyć z metodami badawczymi mierzącymi interesujące właściwości, takimi jak EN 13755 dla nasiąkliwości.

Która norma dotyczy płyt marmurowych na okładziny?

EN 1469 obejmuje płyty z kamienia naturalnego do okładzin wewnętrznych i zewnętrznych ścian oraz sufitów; nie obejmuje kamienia aglomerowanego. Nie reguluje mocowania zaprawą ani klejem — sposób montażu wymaga osobnej specyfikacji, dlatego należy opisać oba zagadnienia.

Czy nasiąkliwość jest tym samym co porowatość?

Nie. Porowatość (EN 1936) określa ilość pustej przestrzeni w kamieniu, z podziałem na porowatość całkowitą i otwartą; nasiąkliwość (EN 13755) określa ilość wody pochłanianej w warunkach badania. Wartości zwykle zmieniają się w podobnym kierunku, ale kamień z otwartymi porami może szybko chłonąć wodę, a kamień z przewagą porów zamkniętych — niewiele. Przed oceną podatności na plamy należy sprawdzić oba parametry.

Które badanie mierzy odporność na poślizg?

Odporność na poślizg metodą wahadła określa EN 14231. Wymagaj wyniku wraz z informacją o wykończeniu badanej próbki, ponieważ próbka polerowana nie opisuje posadzki szlifowanej ani szczotkowanej, którą kupujesz.

Kto powinien przeprowadzać badania?

Laboratorium kompetentne do wykonania danej metody oraz — jeśli wymaga tego rynek docelowy lub warunki przetargu — akredytowane do konkretnego badania. Sprawdź, czy raport podaje nazwę laboratorium i wydanie normy; bez tych informacji nie można go ocenić.

Czy wartości typowe w katalogu wystarczą do przetargu?

Nie. Wartości typowe są średnimi z wcześniejszej produkcji i nie stanowią zobowiązania dotyczącego zamawianej partii. Przydają się na wczesnym etapie porównywania założeń projektowych; kryteria odbioru wymagają pomiaru dostarczonego materiału i powiązania wyniku z numerem partii.

Czy raport z badań dotyczy każdej dostawy?

Nie. Raport opisuje badaną próbkę oraz partię i datę wskazane w dokumencie. Po zmianie partii raport nie opisuje już dostarczanego towaru; dlatego należy zamawiać raporty dla każdej partii i powiązać je z przesyłką za pomocą numeru bloku lub partii.

Źródła i normy

• CEN-CENELEC — wydawca wymienionych na tej stronie europejskich metod badań i norm produktowych dla kamienia naturalnego; przed wpisaniem normy do klauzuli należy potwierdzić jej aktualne wydanie.
• ASTM International — wydawca ASTM C503, specyfikacji marmuru jako kamienia wymiarowego, przywoływanej w projektach na rynku USA.
• ISO — wydawca norm dotyczących systemów zarządzania ISO, często wymaganych w dokumentacji przetargowej obok raportów z badań.

Powiązane strony

Informacje o marmurze · Poradnik kupującego marmur: dziesięcioetapowy proces importu · Kontrola jakości i reklamacje · Porównanie bloków, płyt i płytek · Wykończenia marmuru · Posadzki marmurowe · Okładziny ścienne z marmuru · Schody marmurowe · Poproś o wycenę