Marmar sifatini tekshirish, joizliklar va da’volar

Marmar sifatini tekshirishda yetkazilgan tovarlar kelishilgan spetsifikatsiya — tosh, nav, qalinlik, pardoz, o‘lchamlar va qadoqlash — bilan taqqoslanadi. Rang va tomir naqshidagi tabiiy farqlar mahsulotning bir qismi bo‘lib, nuqson hisoblanmaydi; yoriqlar, tasdiqlanmagan ta’mirlar va kelishilgan joizlikdan tashqaridagi qalinlik esa nuqsondir. Tekshiruv o‘rnatish boshlanishidan oldin aynan shu farqni aniqlaydi.

Marmar sifatini tekshirishda nimalar nazorat qilinadi?

Odatda obyektda aniqlanish tartibi bo‘yicha besh jihat:

Mahsulotning aynanligi. Yashiklardagi tosh buyurtma qilingan va tasdiqlangan toshmi — savdo nomi, ko‘rsatilgan bo‘lsa kelib chiqish joyi, rang oilasi va tasdiqlangan namuna ma’lumotlari.

Miqdor va o‘lchamlar. Donalar qadoqlash ro‘yxati bilan, o‘lchamlar esa buyurtma bilan solishtiriladi: plita va panellarning uzunligi, eni, qalinligi va to‘g‘ri burchakliligi.

Sirt va tuzilma. Yuzasi buyurtma qilingan pardozga mosmi, yoriqlar, ochiq darzlar, chetlar uvalanishi yoki kelishilmagan smola ta’mirlari bormi, devorga mahkamlanadigan plitaning orqa tomoni sozmi.

Ish sifati. Tekislik, buyurtma qilingan bo‘lsa kalibrlash, kesilgan qirralarning to‘g‘riligi, zinapoyalardagi buruncha va chet profillarining bir xilligi.

Qadoqlash va hujjatlar. Yashik holati, yorliqlar, tovarni buyurtma va sinov hisobotlariga bog‘laydigan bog‘lam yoki partiya raqamlari hamda jo‘natma bilan birga kelishi kerak bo‘lgan hujjatlar.

Bu tekshiruvlarning hech biri laboratoriya talab qilmaydi. Buning uchun spetsifikatsiya, tasdiqlangan namuna va yuk mashinasidan tushirilgan tovarni ular bilan taqqoslaydigan kishi kerak. Shu sababli tovar tayyorlanishidan oldin spetsifikatsiya yozma ravishda bo‘lishi lozim; bu xaridorlar qo‘llanmasida bayon qilingan.

Tekshiruv ro‘yxati

Band	Nimani ko‘rish kerak	Qabul qilinadimi?	Dalil
Toshning aynanligi	Savdo nomi, rang oilasi, ko‘rsatilgan bo‘lsa kelib chiqish joyi; tasdiqlangan namuna bilan solishtirish	Kelishilgan spetsifikatsiya yoki baholanishi kerak bo‘lgan og‘ish	Dona tasdiqlangan namuna yonida turgan surat
Rang va tomirlar o‘zgarishi	Yashikdagi toshlar namunadan qanchalik farq qilishi	Tabiiy, kelishilgan oraliqda	Yashikdagi bir nechta dona surati
Qalinlik	Belgilangan nuqtalarda o‘lchash, bitta joyda emas	Faqat kelishilgan joizlik doirasida	Dona identifikatori bilan shtangensirkul ko‘rsatkichlari
Uzunlik, en, to‘g‘ri burchaklilik	Kesilgan qirralar va burchaklar	Kelishilgan joizlik doirasida	Har bir dona bo‘yicha ruletka yoki go‘niya o‘lchovi
Pardoz	Buyurtma qilingandek xonlangan, sayqallangan, cho‘tkalangan yoki g‘adir-budur ishlov; butun yuzasi bo‘ylab	Kelishilgan spetsifikatsiya	Yuzaning past burchakdan tushirilgan kunduzgi surati
Yoriqlar va darzlar	Yuzasi bo‘ylab va qirralarida	Alohida ravishda qabul qilingan bo‘lmasa nuqson	Kadrda o‘lchov shkalasi bor yaqin surat
Smola va ta’mirlar	Kovaklar, tomirlar va darzlardagi to‘ldirmalar; chet ta’mirlari	Faqat kelishilgan va oshkor qilingan bo‘lsa maqbul	Past burchakdan surat; har bir to‘ldirma joyini qayd etish
To‘rli taglik	Orqa tomonga tolali to‘r yopishtirilganmi	Faqat spetsifikatsiyada bo‘lsa maqbul	Plitaning orqa tomoni surati
Tekislik va qirralar balandligi farqi	Plita va yirik plitkalarni yoyib qo‘yib yoki cheti bo‘ylab qarab tekshirish	Kelishilgan joizlik doirasida	To‘g‘ri chizg‘ich natijasi; cheti bo‘ylab surat
Chetlarning uvalanishi	Burchaklar, qirra burchaklari va zinapoya burunchalari	Kelishilgan joizlik doirasida bo‘lmasa nuqson	O‘lchov shkalasi bor yaqin surat
Qadoqlash	Yashik holati, bog‘lamlar, tirgaklar, namlikdan shikastlanish	Tashish shikasti bo‘lmasligi kerak	Tushirishdan oldin har bir yashik surati va kelish paytidagi holati
Yorliqlar va hujjatlar	Partiya yoki bog‘lam raqamlari, qadoqlash ro‘yxati, hisobotlar	Raqamlar buyurtma va hisobotlarga mos	Yorliq surati; hujjatlar nusxasi

Jadvaldagi “dalil” ustuni muhim. Da’voning hal bo‘lishi aniqlangan paytda nima qayd etilganiga bog‘liq. Ochib, ko‘chirib, taxlagandan keyin olingan yashik surati tushirishdan oldin olingan suratdan boshqa manzarani ko‘rsatadi.

Tabiiy farq va nuqson: nimalar odatiy?

Tabiiy tosh ishlab chiqarilgan sirt emas va importchilar ilk bor ko‘radigan farqlarning ko‘pi nuqson emas, tabiiy o‘zgarishdir. Odatda chegara quyidagicha belgilanadi:

Kuzatuv	Odatda qanday qaraladi	Sababi
Bir xil nomdagi plitalar orasidagi rang farqi	Tabiiy farq	Bitta karerning turli bloklari va qatlamlari hech qachon aynan bir xil bo‘lmaydi
Donalar orasidagi tomir naqshi farqi	Tabiiy farq	Tomir toshning tarixidir, bosma naqshning takrori emas
Bitta plita ichidagi rang tasmalari	Tabiiy farq	Plita kesib olingan geologik qatlamning bir qismi
Ishlab chiqaruvchi berkitgan va shunday ekani oshkor qilingan ingichka darz	Oshkor qilinib kelishilgan bo‘lsa tabiiy	Tomirli toshda darzlar odatiy va ko‘pincha mustahkamlanadi
Ochiladigan, chetgacha boradigan yoki egiladigan yoriq	Nuqson	Bu ko‘rinish emas, tuzilma muammosi
Kovaklarni to‘ldirish emas, yoriqni yashirish uchun surtilgan smola	Tasdiqlanmagan bo‘lsa nuqson	Ishlov xarid qilingan mahsulotni o‘zgartiradi
Kelishilgan joizlikdan tashqaridagi qalinlik	Nuqson	O‘lcham muammosi; dona vazifasini bajarishiga ta’sir qiladi
Tasdiqlangan namunadan farq qiladigan pardoz	Nuqson	Bu spetsifikatsiyalangan parametr
Singan dona, uvalangan qirra burchagi, qatlamidan ajralgan to‘r	Nuqson	Ishlov berish yoki qadoqlashdagi xato
Ho‘l, dog‘langan yoki ezilgan qadoq	Qadoqlash nuqsoni	Tosh omon qolgan taqdirda ham tovarni xavf ostiga qo‘yadi

Suhbatni dalillarga tayangan holda olib borishga ikki sinov yordam beradi. Birinchidan, donalar mo‘ljallangan joyiga terilganda ham bu farq maqbul bo‘larmidi? Taxlangan bog‘lamda keskin ko‘ringan rang farqi, kelishilgan ketma-ketlikda pol yotqizilgach ko‘pincha sezilmay qoladi. Ikkinchidan, bu holat oldindan oshkor qilinganmi? Tomirdagi oshkor qilingan smola bilan yoriq ostiga yashirilgan smola bir xil material, ammo ikki xil da’vodir.

A/B/C navlari amalda qanday ishlaydi?

Buning universal ta’rifi yo‘q. A, B va C (yoki birinchi, ikkinchi, uchinchi nav) yetkazib beruvchining o‘ziga xos saralashidir: har bir ishlab chiqaruvchi o‘z bloklari va bozoriga qarab nav mazmunini belgilaydi, shu sababli atamalar yetkazib beruvchilar orasida bir xil qo‘llanmaydi. Bir karerda birinchi nav sanalgan tosh boshqasida ikkinchi navga yaqin bo‘lishi mumkin. Bu beparvolikdan emas, mezonlar hech qachon standartlashtirilmaganidan.

Milliy sxemalar qoida emas, misol tariqasida mavjud: Hindistonning IS 1135:1993 standarti marmarni tabiiy nuqsonlarga ko‘ra A dan D gacha to‘rt guruhga ajratadi; ASTM C503 esa AQSh bozori uchun marmarni mineralogik tarkibiga qarab tasniflaydi. Bu standartlarning hech biri Turkiyadan eksport buyurtmasiga avtomatik tatbiq etilmaydi. Shartnomada ularni aralashtirish — bir sxemadagi navni boshqasidagi mahsulot standarti bilan ko‘rsatish — nizolarni boshlab beradi.

Amaliy yechim — o‘z buyurtmangiz uchun navni yozma belgilash: nav nomini ko‘rsating, tasdiqlangan namunani ilova qiling, nav qaysi xususiyatlarni qamrab olishini (rang oralig‘i, tomir zichligi, ruxsat etilgan ta’mirlar va darzlar) hamda yetkazib berishning necha foizi undan tashqarida bo‘lishi mumkinligini yozing. Yozma qayd etilmagan nav — shunchaki fikr. Xususiyatlar va ularni sinash usullari alohida masala bo‘lib, texnik ma’lumotlar va sinov standartlari sahifasida yoritilgan.

Smola, to‘r va ta’mirlar: nimalarni so‘rash va qanday ko‘rish kerak

Smola ikki qonuniy maqsadda ishlatiladi: sirtni tozalash mumkin bo‘lishi uchun ochiq g‘ovak va kovaklarni to‘ldirish hamda darzni mustahkamlash. Yana bir maqsad esa maqbul emasdek ko‘rinadi: yoriqni yashirish. Materialning o‘zi qaysi maqsadda ishlatilganini bildirmaydi; buni oldindan oshkor qilish bildiradi.

Ishlab chiqarishdan oldin yozma ravishda so‘rang: smola surtiladimi, qaysi turi, qayerlarda bo‘lishi kutiladi (g‘ovaklar, tomirlar, darzlar, qirralar), donalar alohida qayd etiladimi va plitalarning orqa tomoniga shisha tolali to‘r yopishtiriladimi. To‘r zaifroq yoki tomirlari ko‘p materialni tashish vaqtida butun saqlash uchun keng qo‘llanadi; spetsifikatsiyada ko‘rsatilsa bu maqbul variant, ko‘rsatilmagan bo‘lsa yoqimsiz kutilmagan holatdir.

Ko‘rish uchun plitani past burchakdan tushayotgan kunduzgi yorug‘likda, yuziga tik emas, bo‘ylama qarab tekshiring. Smola atrofdagi toshdan boshqacha yaltiraydigan xira qatlamdek ko‘rinadi, tomirlardagi to‘ldirmalar esa silliqroq chiziqlar bo‘lib ko‘rinadi. Orqa tomonda yopishtirilgan to‘r muntazam tolali qatlam sifatida ko‘rinadi; shaxsan bora olmasangiz, har bir bog‘lamning orqa tomonidan surat so‘rang.

Bularning hech biri o‘z-o‘zidan nuqson emas. Kelishilmaganida, sirtni to‘ldirish o‘rniga tuzilma muammosini yashirganda yoki spetsifikatsiyada ruxsat etilganidan ko‘p bo‘lganda nuqsonga aylanadi.

Jo‘natishdan oldingi tekshiruv variantlari

Xaridorlar xarajati va da’vodagi daliliy ahamiyati turlicha bo‘lgan uch usuldan foydalanadi:

O‘z xodimlaringiz. Tashkil qilish eng arzon; bir xil xodimlar muntazam tekshirsa, natija izchil bo‘ladi. Barchasi ularning tayyorgarligi va amalda foydalanadigan yozma ro‘yxatiga bog‘liq.

Mustaqil inspeksiya kompaniyasi. SGS, Intertek va Bureau Veritas kabi mustaqil kompaniya spetsifikatsiyangiz bo‘yicha tekshiradi va tovar jo‘natilishidan oldin hisobot beradi. Har bir tashrif uchun haq olinadi va jadvalga vaqt kerak bo‘ladi, evaziga savdoda manfaatdor bo‘lmagan tomon tuzgan hujjatni olasiz.

Rasmiy tekshiruvsiz. Kichik buyurtmalarda keng tarqalgan; xizmat haqini tejaydi, ammo barcha xavfni tovar kelgandagi tekshiruvga qoldiradi, bunda dalillaringiz va shartnoma shartlari hal qiluvchi bo‘ladi.

Qaysi usul tanlanmasin, tekshiruv uchun bir xil ma’lumotlar kerak: spetsifikatsiya, tasdiqlangan namuna, qadoqlash ro‘yxati va qabul mezonlari. Yozma qabul mezonlarisiz tekshiruv ko‘rilgan narsalarni tasvirlaydi, o‘tdi yoki o‘tmadi degan xulosa bermaydi; tasvir esa da’voni hal qilmaydi. Yuklashda nimalarni suratga olish kerakligi haqida qadoqlash va konteynerga yuklash sahifasiga ham qarang.

Yetib kelgandagi tekshiruv va da’vo muddati

Da’vo muddati — nuqsonlar haqida xabar berilishi kerak bo‘lgan kelgandan keyingi davr — shartnoma shartidir. Uni tovar tayyorlangandan keyin bilib qolmasdan, oldindan kelishish kerak. Ayrim nuqsonlar darhol ko‘rinadi, boshqalari yashik ochilganda yoki tosh yotqizilganda aniqlanadi. Qaysi kuzatuvlar kelgandan keyin necha kun ichida xabar qilinishi va muddat o‘tib ketsa nima bo‘lishini yozma kelishing.

Tezlikdan ko‘ra ketma-ketlik muhim. Har bir yashikni ochishdan oldin suratga oling, qadoq holatini qayd eting, qadoqlash ro‘yxati bo‘yicha ochib tekshiring va dalillarni ilova qilib kelishilgan muddatda yozma xabar bering. Jo‘natma bilan keladigan hujjatlar haqida eksport hujjatlari va bojxona sahifasi ma’lumot beradi; bu bosqich esa hujjatlar tekshirilgandan keyin topilgan holatlarga taalluqli.

Zararni hujjatlashtirish: suratlar, qadoq holati va qaydlar

Da’vo uchun dalillar to‘plami nuqson aniqlangan paytda tuziladi. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

Tushirishdan oldin har bir yashikning surati, bog‘lamlar, tirgaklar va ko‘rinadigan zarbani ko‘rsatgan holda; kadrda partiya raqami ham bo‘lsin.

Ochilgandan keyin, donalarni siljitishdan oldin olingan suratlar, shunda yashik ichidagi shikastlangan joy qayd etiladi.

O‘lchov shkalasi bor yaqin suratlar — kadrdagi chizg‘ich yoki tanga o‘lchamni ko‘rsatadi; shkalasiz yaqin suratlar kamdan-kam hollarda masalani hal qiladi.

Imzolashdan oldin yetkazib berish tilxatiga qaydlar: “ikki yashik burchagi ezilgan, suratga olindi” degan yozuv o‘sha vaqtda tuzilgan qayddir; keyinchalik ishontiradigan yagona turdagi qayd ham shu.

Zarar qadoqning o‘ziga taalluqli bo‘lsa, qadoqni saqlab qo‘ying, da’vo hal bo‘lguncha; yashik donaga qanday munosabatda bo‘linganining bir qismidir.

Hujjatlar: qadoqlash ro‘yxati, yetkazib berish hujjati, hisobotlar hamda tovar taqqoslanayotgan buyurtma va tasdiqlangan namuna ma’lumotlari.

Zarar tushgan kadrlarning kamida bittasida identifikatsiya belgilarini — dona raqami yoki bog‘lam ma’lumotini — suratga oling. Shunda da’vo “jo‘natma”ga umumiy emas, aniq donaga bog‘lanadi.

Shartnomaga kiritiladigan da’vo natijalarining odatiy variantlari

Buyurtma berishdan oldin shartnomaga yozib qo‘yish foydali, chunki har bir variant obyektdagi loyihaga turlicha ta’sir qiladi:

Kredit-nota — rad etilgan material qiymati hisobga qaytariladi. Kelishish tez, ammo o‘rnini o‘zingiz topishingiz kerak; faol loyiha uchun qimmatga tushadigan qism shu bo‘lishi mumkin.

Almashtirish — xuddi shu material tuzatilgan holda qayta jo‘natiladi. Polni usiz tugatib bo‘lmaydigan holatda to‘g‘ri yechim, ammo eng ko‘p vaqt oladigani.

Narxni o‘zgartirish — material mavjud holicha arzonlashtirilgan narxda qabul qilinadi. Og‘ish tuzilmaga emas, ko‘rinishga taalluqli bo‘lsa va donalarni farq oldindan maqbul bo‘lgan joylarda ishlatish mumkin bo‘lsa, mos keladi.

Qaysi biri to‘g‘ri ekani o‘rnatish qanchalik davom etgani va jadvalda qancha vaqt borligiga bog‘liq. Variantlar va afzal ko‘rish tartibini shartnomada nomma-nom belgilash da’voning so‘zlar nimani anglatgani haqidagi muzokaraga aylanishiga yo‘l qo‘ymaydi.

Tez-tez so‘raladigan savollar

Plitalar orasidagi rang farqi nuqsonmi?

Odatda yo‘q. Bir xil savdo nomidagi plitalar orasida rang va tomirlar farqlanishi tabiiy, chunki bitta karerning turli bloklari va qatlamlari aynan bir xil bo‘lmaydi. Buyurtma uchun kelishilgan chegaradan oshsa, nizo kelib chiqadi; shu sababli ishlab chiqarishdan oldin tasdiqlangan namunaga nisbatan maqbul oraliqni yozib qo‘yish kerak.

Marmarda smola bilan to‘ldirish nima?

Sirtni to‘g‘ri tozalash mumkin bo‘lishi uchun ochiq g‘ovak va kovaklarni to‘ldirish, shuningdek tomirli materialdagi darzlarni mustahkamlash uchun smola surtiladi. Oldindan oshkor qilinib kelishilgan bo‘lsa maqbul; yoriqni yashirish uchun ishlatilsa yoki miqdori spetsifikatsiyada ruxsat etilganidan oshsa muammo tug‘diradi. To‘ldirmalar qayerda bo‘lishini ishlab chiqarishdan oldin yozma so‘rang.

Plitalar orqasiga to‘r yopishtirilganini qanday bilaman?

Buyurtmadan oldin so‘rang, tovar kelganda esa plitalarning orqa tomonini tekshiring: yopishtirilgan shisha tolali to‘r orqa yuzadagi muntazam tolali qatlam bo‘lib ko‘rinadi. Shaxsan bora olmasangiz, har bir bog‘lamning orqa tomonidan surat talab qiling. To‘r spetsifikatsiyada bo‘lsa maqbul variant, bo‘lmasa nizo sababidir.

Jo‘natishdan oldin kim tekshiradi?

Shartnomada kim ko‘rsatilgan bo‘lsa, o‘sha: o‘z xodimlaringiz, SGS, Intertek yoki Bureau Veritas kabi mustaqil inspeksiya kompaniyasi yoki hech kim; oxirgi holatda barcha xavf tovar yetib kelgandagi tekshiruvga qoladi. Kim tekshirsa ham, yozma spetsifikatsiya, tasdiqlangan namuna va qabul mezonlari kerak. Ularsiz hisobot o‘tdi yoki o‘tmadi demay, faqat ko‘rilgan narsalarni tasvirlaydi.

Da’vo qilish uchun qancha vaqtim bor?

Shartnomada qancha ko‘rsatilgan bo‘lsa, shuncha: da’vo muddati kelishib olinadigan shart, tayyor javobi bor raqam emas. Uni shartnomada belgilang, kelganda ko‘rinadigan nuqsonlarni faqat yashik ochilganda yoki tosh yotqizilganda aniqlanadigan nuqsonlardan ajrating va muddat o‘tib ketsa nima bo‘lishini kelishing.

Sinishni qaysi suratlar isbotlaydi?

Tushirishdan oldin yashik holati va partiya raqamini ko‘rsatadigan umumiy suratlar, ochilgandan keyin dona qayerda turganini ko‘rsatadigan suratlar hamda kadrda o‘lchov shkalasi bor siniqning yaqin suratlari kerak. Da’vo aniq donaga bog‘lanishi uchun kamida bir kadrda uning identifikatsiya belgisi ko‘rinsin.

Butun partiyani rad eta olamanmi?

Faqat shartnoma bunga ruxsat bersa va dalillar asos bo‘lsa. Odatda bu tosh buyurtma qilingan tosh bo‘lmaganda, og‘ish alohida donalarda emas butun yetkazib berishda takrorlanganda yoki kelishilgan joizliklar muntazam buzilganda qo‘llanadi. Muammo ayrim donalarga tegishli bo‘lsa, odatda rad etish ham o‘sha donalar bilan cheklanadi. Shu sababli tekshiruv qaydlari faqat partiya bo‘yicha emas, har bir dona bo‘yicha yuritiladi.

Manbalar va standartlar

CEN-CENELEC — matnda tilga olingan Yevropa mahsulot standartlarini (pol uchun EN 12058, qoplama uchun EN 1469) nashr etadi; shartnomada ishlatishdan oldin tahrirlarini tasdiqlash kerak.
ASTM International — AQSh bozori uchun marmarni mineralogik tarkibiga qarab tasniflaydigan ASTM C503 standartini nashr etadi.
BIS — Bureau of Indian Standards — tabiiy nuqsonlar bo‘yicha milliy saralash sxemasiga misol sifatida keltirilgan IS 1135:1993 standartini nashr etadi.

Bu sahifada joizlik qiymati, qabul foizi, da’vo muddati, kafolat, inspeksiya xizmati yoki sug‘urta natijasi ko‘rsatilmaydi; bunday shartlarning har biri muayyan buyurtma shartnomasida belgilanadi.

Tegishli sahifalar

Marmar · Marmar xaridorlari uchun qo‘llanma · Texnik ma’lumotlar va sinov standartlari · Bloklar, plitalar va plitkalar taqqoslanishi · Qadoqlash va konteynerga yuklash · Eksport hujjatlari va bojxona · Narx so‘rash